Zdravstvena zaštita finansira se iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja. Jedino što osiguranici plaćaju, ukoliko nisu oslobođeni plaćanja,  je participacija za zdravstvene usluge za koje je predviđeno plaćanje participacije.
Za svaku naplaćenu participaciju zdravstvena ustanova je obavezna da izda račun koji je propisao RZZO. Ukoliko osiguranik smatra da mu je participacija, odnosno zdravstvena usluga neosnovano naplaćena, ima pravo da svojoj matičnoj filijali podnese zahtev za refundaciju , tj. povraćaj novca.
Ukupan iznos participacije koji osiguranik može da plati u toku kalendarske godine je limitiran na najviše polovinu mesečne zarade, odnosno penzije isplaćene za poslednji mesec u kalendarskoj godini. Za osiguranike koji ne ostvaruju zaradu, odnosno penziju, iznos je limitiran na najviše polovinu prosečne neto zarade u republici isplaćene u poslednjem mesecu u kalendarskoj godini. Ukupan iznos koji je limitiran odnosi se na participaciju plaćenu za sve zdravstvene usluge, osim participacije za implantate, medicinsko-tehnička pomagala i lekove sa A1 Liste, za koje se ne plaća participacija, već procentualno učešće. Lica koja za fiksnu participaciju izdvoje više nego što je limitom predviđeno, po isteku kalendarske godine, mogu da u matičnoj filijili refundiraju deo troškova koji prelazi utvrđeni limit. Novac se refundira na osnovu dokaza o plaćenoj participaciji, odnosno računa za plaćenu participaciju.

Oslobađanje od plaćanja participacije

Plaćanja participacije za zdravstvene usluge za koje je predviđeno plaćanje iste ( npr. pregledi kod izabranog lekara, lekovi za koje se plaća fiksna participacija od 50 dinara, laboratorijske analize, rehabilitacija, procentualno učešće u ceni implantata, medicinsko-tehničkih pomagala....)  oslobođene su  određene kategorije građana.  Plaćanja su oslobođeni ratni vojni invalidi, civilni invalidi rata, slepa lica i trajno nepokretna lica, lica koja ostvaruju novčanu naknadu za tuđu pomoć i negu drugog lica, dobrovoljni davaoci krvi  koji su krv dali deset i više puta (oslobođeni trajno) ,a oni koji su krv dali manje od deset puta u roku od 12 meseci posle svakog davanja krvi. Dobrovoljni davaoci su oslobođeni plaćanja participacije za zdravstvene usluge za koje je predviđeno plaćanje, osim za lekove sa Liste lekova, kao i za medicinsko–tehnička pomagala i implantate.
Plaćanja participacije takođe su oslobođene  i druge socijalno ugrožene kategorije koje ne plaćaju zdravstveno osiguranje, već se njihovo zdravstveno osiguranje finansira iz budžeta Republike Srbije (građani osigurani kao nezaposlena lica, izbegla, raseljena i prognana lica, lica starija od 65 godina života bez ostvarenog prava na penziju, lica romske nacionalnosti...i druge kategorije socijalno ugroženog stanovništva).
Osim ovih kategorija, plaćanja participacije oslobođeni su i svi građani i članovi njihovih porodica čiji mesečni prihodi ne prelaze propisani cenzus za oslobađanje od plaćanja participacije.
Da bi osiguranik koji živi sam ostvario pravo na oslobađanje od participacije, potrebno je da njegov mesečni prihod ne prelazi iznos minimalne zarade u Republici uvećan za 30 odsto, što za mesec jun iznosi 20.592 dinara.
Ukoliko osiguranik živi sa članovima porodice, on i članovi njegove porodice mogu biti oslobođeni plaćanja participacije, ako ukupni mesečni prihod po članu porodice ne prelazi minimalnu zaradu u Republici koja trenutno iznosi 15.840 dinara.
Da bi osiguranik ostvario pravo na oslobađanje od plaćanja participacije za sebe i članove svoje porodice, neophodno je da svojoj filijali/ispostavi RZZO podnese zahtev na obrascu UP1 koji dobija u matičnoj filijali, kao i dokaze o visini svojih i prihoda ostalih članova porodice. Ukoliko primanja ne prelaze propisani cenzus filijala izdaje potvrdu za oslobađanje od plaćanja participacije UP2.  Kako bi osiguranik bio oslobođen plaćanja participacije, neophodno je da prilikom odlaska u zdravstvenu ustanovu priloži i potvrdu o oslobađanju.

Iznos neto minimalne zarade u Republici Srbiji ( 64 Kb),

Spisak zdravstvenih usluga za koje je predviđeno oslobađanje od plaćanja participacije ( 106 Kb),

"Obrazac UP1" ( 150 Kb) na kome se podnosi zahtev za oslobađanje od plaćanja participacije, a koji se pruzima u filijali RZZO.